Stefan de Koning 1934 - 2026
Op woensdag 18 maart jl. is Stefan de Koning overleden op een leeftijd van 91 jaar.
Stefan heeft zijn hele carrière bij Philips gewerkt, waar hij is begonnen bij het Natuurkundig Laboratorium en later bij de ELA (Elektro Akoestiek) divisie. Zijn bekendheid heeft hij verworven als mede-uitvinder van MCR (Multiple Channel amplification of Reverberation, galmveldversterking, het creëren van “negatieve absorptie” met microfoons en luidsprekers), en als ontwikkelaar van MFB (Motional Feedback, een methode om de uitslag in de onderste regionen van een luidspreker onder controle te houden en zo meer laagfrequent te kunnen weergeven).
Voor zijn carrière had hij eerst in gedachten om pianist te worden, dat was ook zijn interesse en passie. Pianospelen heeft hij van jongs af aan gedaan en conservatorium zou een logisch vervolg zijn. In zijn omgeving waren er nochtans mensen die er meer in zagen dat hij ingenieur zou worden en andere HBS-genoten hadden de keuze elektrotechniek gemaakt aan de (toen) T.H. Delft. Dus volgde hij ook. Zijn afstudeerwerk deed hij bij de afdeling Elektronenbuizen van het Philips Natuurkundig Laboratorium. Na zijn afstuderen en het vervullen van zijn militaire dienst ging hij terug naar Philips en omdat hij kon pianospelen vonden ze hem geschikt voor de Akoestische Groep van ir. Roelof Vermeulen, al was hij eigenlijk afgestudeerd in de Optica.
Één van de onderwerpen waar hij aan begon was een methode om middels een versnellingsopnemer en een tegenkoppelcircuit de uitslag van een luidspreker in de lagere frequenties onder controle te krijgen. Dit werd het welbekende Motional Feedback (MFB). Het werd ook wel Emotional Feedback genoemd want het bleek toch wel een hele uitdaging om het voor elkaar te krijgen. Uiteindelijk is hij erin geslaagd en hebben MFB-luidsprekers twee decennia deel uitgemaakt van het Philips luidsprekergamma. In het digitale tijdperk heeft het MFB-principe zijn navolging gekregen bij o.a. Grimm Audio.
Het ontwikkelen van systemen voor variabele akoestiek was geen doel van Philips, maar is ontstaan bij de Ambiophony-systemen omdat men de versterking niet haalde. Hieruit is de ontwikkeling gestart aangezien men ontdekte dat de versterking kon worden gehaald door meerdere systemen parallel te laten werken. Maar dan kon je de Ambiophony-machines weglaten, aangezien de onafhankelijke versterkerkanalen alleen al een verlenging van de galm veroorzaakten door de toename van energiedichtheid van het galmveld. Bij de ontwikkeling van MCR heeft Stefan zich vooraleerst beziggehouden met de mathematische afleidingen, onder meer van de procedures om deze systemen goed en efficiënt te kunnen inregelen. In de analoge tijd was dit een hels karwei wat dagen in beslag nam, waar bij iedere filterkaart van ieder kanaal handmatig 18 potentiometers dienden te worden ingesteld, vaak in de nachtelijke uren omdat er dan zo min mogelijk achtergrondgeluid was en zaal beschikbaar. Dit geschiedde met behulp van een draagbare computer met een CPM besturingssysteem die randapparatuur aanstuurde via een IEEE-bus.
Met digitale technieken kan een systeem inmiddels al in enkele uren in basis worden ingeregeld. De inregelprocedure bij Amadeus Active Acoustics is gebaseerd op de door hem ontwikkelde inregelprocedure, wat leidde tot een enorme tijds- en kwaliteitswinst bij dit systeem. Zijn bijdrage is daarom van groot belang geweest in de ontwikkeling van de variabele akoestiek, iets wat door velen wordt onderschat. Stefan dacht altijd dat zijn werk verloren zou gaan, gek genoeg is in de zaalakoestiek op dit moment het principe van MCR het meest toegepast, vaak als basis met aanvulling van artificiële technieken. Bij Kahle Acoustics gebruiken we basis MCR om snel testen op te zetten. Op de IoA conventie in Bristol in september 2025 heb ik zijn werk nog onder de aandacht gebracht. Er was een speciale sessie voor deze technieken gereserveerd en ik opende de sessie met een beperkte key-note. Daarin heb ik veel verteld van wat hij mij verteld heeft en zelfs dat wat nooit is opgeschreven of gepubliceerd. Frappant genoeg refereerde bijna iedere lezinggever na mij aan mijn lezing, wat wel aantoont van welk belang zijn werk is geweest.
Stefan is betrokken geweest bij de verkoop en installatie van meer dan 20 MCR-systemen, werkend voor Philips ELA. MCR werd geïnstalleerd in tal van beroemde concertzalen en studios, waarbij zijn zuivere gehoor en muzikale talent goed van pas kwamen bij zowel het demonstreren als het inregelen. Eén van de systemen was in het Teatro Communale di Firenze, waar hij (nog lange tijd) goed contact had met dirigent Zubin Mehta.
Toen ik in november 1994 bij Philips in dienst kwam, was hij net met pensioen gegaan. Zijn kantoor was nog intact en ik kon dat zo overnemen met nog veel van zijn spullen en interessante boeken. Nochtans wilde hij enkel het tientje dat in zijn bureaula lag graag terug hebben. Dus heb ik dit maar bij hem thuis gebracht en dat was het begin van vele bezoeken, die soms meer dan een halve dag duurden. Telkens weer werd ik gastvrij door hem en zijn vrouw Cis ontvangen. Vele aspecten van de zaal- en elektroakoestiek zijn besproken en door hem voor mij duidelijk geworden. Hij daagde je ook uit, wat hem een fantastische leermeester maakte. Hij was iemand, die als je hem wat vertelde, twee stappen vooruitdacht en je daar ook mee confronteerde. Dat waardeerde ik enorm, het hield je scherp en je bleef nadenken over het onderwerp. Stefan was niet alleen een topexpert in zijn vakgebied, maar ook een zeer vriendelijk persoon in de omgang.
Cees Mulder